Kooperatifler

November 27, 2010 BÖLÜM ; 1163 SAYILI KOOPERATİFLER KANUNU EK MADDE 2 UYARINCA
KOOPERATİF ve ÜST KURULUŞLARININ YÖNETİM KURULU ÜYELERİ
DENETİM KURULU ÜYELERİ ve MEMURLARININ CEZAİ
SORUMLULUĞUNU GEREKTİREN HALLER


A - 3 Aydan 2 Yıla Kadar Hapis ve Yüzbin Liradan Bir Milyon Liraya Kadar Ağır Para Cezası
Gerektiren Durumlar ;


KAPSAM Yönetim Kurulu Üyeleri , Kooperatif Müdür ve Memurları


1 FAZLADAN ORTAK KAYDI YAPILMASI ; 1163 Sayılı Kanunun 42 maddesinin 8. bendinde yapı
kooperatiflerinde ortak sayısının kooperatif genel kurul kararı ile belirleneceği hükme
bağlanmıştır.Genel kurul kararında belirlenenden fazla sayıda ortak kaydedildiği takdirde Yönetim
kurulu üyeleri ve kayıt işlemini yapan memurlar yukarıda belirttiğimiz üzere Kooperatifler Kanunu ek
madde 2/1 uyarınca cezalandırılacaklardır.

2ÇIKMA KARARI KESİNLEŞMEYEN ORTAĞIN YERİNE YENİ ORTAK KAYDI
YAPILMASI ; 1163 Sayılı Kanunun 16. maddesinde Ortaklıktan çıkarma esasları belirlenmiş ve ancak
Kooperatif ana sözleşmesinde belirlenen bir sebeple ortağın çıkarılabileceği belirtilmiştir.Ortaklıktan
çıkarma kararı vermeye yetkili organ kural olarak kooperatif genel kurulu olmasına karşın bu yetki
genel kurula itiraz etme hakkı saklı kalmak kaydıyla kooperatif yönetim kuruluna da
devredilebilmektedir.Ortaklıktan çıkarma kararı veren yetkili organ çıkarma kararının onaylı örneği noter
aracılığıyla ortağa tebliğ edilir.Bu tebliğ tarihinden itibaren 3 ayın sonunda , ortağın genel kurula itiraz
başvurusu yapmaması yada mahkemeye itiraz davası açmaması durumunda , ortağın itiraz hakkı
düşer ve çıkarma kararı kesinleşir.Çıkarılan ortağın yargıya başvurması halinde (itiraz davası açılması
halinde ) ise yargılamanın sonucu yani nihai mahkeme kararı beklenecektir.Bu süreçler
tamamlanmada çıkarılan ortağın yerine yeni ortak kaydetme ek madde 2/1 uyarınca kooperatif yönetim
kurulu üyeleri ve memurlarının cezai sorumluluğunu gerektirecektir.
3 YÖNETİM KURULU ÜYELERİNE KOOPERATİF GENEL KURUL KARARI İLE BELİRLENEN AYLIK
ÜCRET , HUZUR HAKKI , RİSTURN Ve YOLLUK ÜCRETLERİ DIŞINDA BAŞKACA BİR ÖDEME
YAPILMASI ; 1163 Sayılı Kanunun 56. maddesinin son fıkrası uyarınca bu yasak sadece yönetim
kurulu üyelerini ve ödeme yapmakla yükümlü personeli kapsamaktadır.56. madde yönetim kurulu
üyelerine yapılacak ödemelerin kooperatif genel kurulunca karara bağlanacağını fakat belirlenecek bu
ücretlerin; aylık ücret , huzur hakkı , risturn ve yolluk dışında bir şekilde olamayacağı hükme
bağlanmaktadır.Maddede öngörülen yasak sadece kooperatif yönetim kurulu üyeleri için
sözkonusudur , kooperatif müdürü ve diğer memurlara yapılan ödemeler fıkra kapsamı
dışındadır.Açıklanan bu madde hükmü ile kooperatiflerde yönetim kurulu üyelerine yapılacak keyfi
ödemeler önlenmeye çalışılmaktadır.Fazladan belirtilenlerden başkaca bir ücret ödenmesi sözkonusu
olduğunda yönetim kurulu üyeleri ve ödemeyi yapan görevliler birlikte sorumlu olacaklardır.

4 KOOPERATİF ADINA YAPILACAK GAYRİMENKUL ALIMININ TAPU DEVRİ veya TAPUYA ŞERH
VERİLECEK BİR SATIŞ VAADİ SÖZLEŞMESİYLE YAPILMASI KURALINA AYKIRI DAVRANIŞ ; 1163
Sayılı kanunun 59. maddesinin 4. fıkrasında , kooperatif adına alınması kararlaştırılan
gayrimenkullerin alımının ya tapu devri yada tapuya şerh verilecek bir satış vaadi sözleşmesiyle
yapılması öngörülmektedir.Bu hükümle kooperatiflerin gayrimenkul alımında uyulması zorunlu olan
şekil şartı düzenlenmiş ve bu şarta aykırı davranış yönetim kurulu üyelerinin ve memurlarının ek
madde 2/1 uyarınca sorumluluğunu gerektirecektir.

5 KOOPERATİF YÖNETİCİ ve PERSONELİNİN BAĞLI BULUNDUKLARI KOOPERATİF İLE TİCARİ
FAALİYETE GİRME YASAĞI ; 1163 Sayılı Kanunun 59. maddesinin 6. fıkrasında ‘’ Yönetim kurulu
üyeleri ve kooperatif personelinin ortaklık işlemleri dışında kendisi veya başkası namına bizzat veya
dolaylı olarak kooperatifle , kooperatif konusuna giren bir ticari muamele yapılamaz ‘’ şeklinde ticari
ilişkiye girmeme kuralı belirlenmektedir.Bu hükme göre kooperatif yönetim kurulu üyeleri ve
çalışanları , kooperatifle kendileri veya başkası adına kooperatifin konusuna giren bir ticari işlem
yapılması yasaklanmaktadır.Buna göre anılan kişiler kooperatife malzeme veya hizmet
satamayacakları gibi , kooperatif işlerinde taşeronluk müteahitlik veya benzeri faaliyetlerde de
bulunamazlar.Bu yasağa aykırı davranış ek madde 2/1 uyarınca kooperatif yönetim kurulu üyeleri ve
personelinin cezai sorumluluğunu gerektirecektir.

6 GERÇEĞE AYKIRI , YANILTICI İLAN ve REKLAM YASAĞI ; 1163 Sayılı Kanunun 59. maddesinin 7.
fıkrasında kooperatif tarafından hazırlanan ilan , reklam ve açıklamaların eksik ve gerçeğe aykırı
olamayacağı ve yanıltıcı bilgiler içeremeyeceği belirtilmektedir.Bu hükümle yasa koyucu aldatıcı reklam
yasağı uygulamasını kooperatifler açısından düzenleyerek kooperatif ortaklarının reklam ve benzeri
yollarla aldatılmasını engellemeye çalışmaktadır.Düzenlenen bu reklam yasağı kooperatife ortak
olacak ortak adaylarının kooperatifle ilgili sağlıklı bilgiler almasını öngörmekte bunun yanında
kooperatif genel kurulunda yapılacak açıklamaların da madde uyarınca değerlendirileceğini
belirtmektedir.Madde hükmünde belirlenen bu yasağa uymayan yönetim kurulu üyeleri ve memurları
ek madde 2/1 uyarınca cezalandırılacaklardır.





7KOOPERATİF GENEL KURULUNUN DEVREDEMEYECEĞİ YETKİLERİNİN , YETKİSİZ KİŞİ
Ve ORGANLARCA KULLANILMASI ; Sayılı Kanunun 42. maddesinde kooperatif genel kurulunun
devredemeyeceği yetkileri belirlenmiştir.Buna göre;

1 Anasözleşmeyi değiştirmek.
2 Yönetim kurulu ve denetim kurulu üyeleriyle , tasfiye kurulunu seçmek.
3 İşletme hesabıyla, bilanço ve gerektiğinde gelir gider farkının bölüşülmesi hakkında karar
almak.
4Yönetim ve denetim kurullarını ibra etmek.
5 Kanun veya anasözleşme ile genel kurula tanınmış olan konular hakkında karar vermek.
6 Gayrimenkul alımında ve satımında takip edilecek usul ile alınacak gayrimenkulun
Niteliğini , yerini ve azami fiyatını ve satılacak gayrimenkulun asgari fiyatını belirlemek.
7İmalat ve inşaat işlerinin yaptırılma yöntemini belirlemek.
8Kooperatif ortak sayısı ile yapılacak konut ve işyeri sayısını tespit etmek.


Kooperatifler kanunu 42 madde de belirlenen bu yetkiler kooperatif genel kurulu dışında kullanılamaz
ve devredilemezler.Belirtilen bu yetkiler yönetim kurulu veya temsilci yada başkaca bir organ yada kişi
tarafından kullanılması ek madde 2/1 uyarınca cezai sorumluluk gerektirecektir.


8 SANAYİ ve TİCARET BAKANLIĞI veya KREDİ VEREN KAMU KURULUŞLARI veya BELEDİYE
TARAFINDAN GÖNDERİLEN DENETİM Ve İNCELEME ELEMANLARININ İSTEDİKLERİ BİLGİ Ve
BELGELERİ VERME ZORUNLULUĞU ; 1163 Sayılı kanunun 90. maddesine göre ; Sanayi ve Ticaret
Bakanlığının , kooperatiflerin işlem ve hesaplarını ve malvarlıklarını denetleme yetkisi
bulunmaktadır.Ayrıca kooperatiflere kredi veren kamu kurum ve kuruluşları ve belediyelerin ,
kooperatiflere verdikleri kredi doğrultusunda , bu kredilerin ne için kullanıldığını saptamak amacıyla
denetim yetkileri bulunmaktadır.Kooperatif yönetim kurulu üyeleri ve memurları yukarıda adı geçen
kuruluşların denetim elemanlarına , istenilen bilgi , belge ve evrakları vermek ve her türlü açıklama ve
yardımı sunmak yükümlülüğündedirler.Bu kuralın aksine hareket eden kooperatif yönetim kurulu
üyeleri ve memurları ek madde 2/1 uyarınca yaptırıma maruz kalacaklardır.

9 KAMU KURUM ve KURULUŞLARININ ÜNVANLARININ KOOPERATİFÇE KULLANILMA YASAĞI ;
1163 Sayılı kanunun 2. maddesinin 4. fıkrasında ‘’ Kooperatifler ve üst kuruluşlarının ünvanlarında
kamu kurum ve kuruluşlarının isimlerine yer verilemez ‘’ denilmekte ve bu kurala uyulmamasının
yaptırımı ek madde 2/1 de belirlenmiştir.




Açıklamalarımız bu noktaya kadar 1163 sayılı kanunun ek madde 2/1 fıkrası doğrultusunda
gerçekleşmiş olmakla beraber daha önce de belirttiğimiz üzere 9 başlık altında saydığımız bu kural ve
yasaklara uymayan yönetim kurulu üyeleri, memur ve müdürler işledikleri fiilin kapsamına göre 3
aydan 2 yıla kadar hapis ve ayrıca da 100 bin liradan 1 milyon liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılacaklardır.Ağır para cezalarına ilişkin tutar mahkemelerce günümüz koşullarına göre revize
edilmektedir.
B - 1 Aydan 6 Aya Kadar Hapis ve Elli Bin Liradan Beşyüz Bin Liraya Kadar Ağır Para Cezası
Yaptırımlarını Gerektiren Durumlar


KAPSAM Yönetim Kurulu Üyeleri


1 GENEL KURULU TOPLANTIYA ÇAĞIRMAMA ; 1163 Sayılı kooperatifler kanunun 43/44. maddeleri
genel kurulu toplantıya çağırma yetkisini düzenlemektedir.43. maddeye göre yönetim kurulu veya
anasözleşme ile yetkili kılınan diğer bir organ , denetçiler kurulu , tasfiye kurulu genel kurulu toplantıya
çağırmaya yetkilidirler.44. maddeye göre ise ‘’ 4 ortaktan az olmamak şartıyla ortak sayısının en az
onda birinin isteği üzerine genel kurul toplantıya çağırılabilir. ‘’ denilerek genel kurulu toplantıya
çağırmaya yetkili olanlar belirlenmiştir.Kanunun 45. maddesine göre genel kurulun olağan ve
olağanüstü şekillerde toplanacağı belirtilmiş ve olağan toplantının her hesap devresi sonundan
itibaren altı ay içinde en az yılda bir defa yapılması zorunlu tutulmuştur.Hesap devresi sonu genellikle
her yılın sonu yani 31 Aralık günüdür.Bu tarihten itibaren genel kurulun 6 ay içinde toplanma
zorunluluğu kabul edilmiş bu kurala uymayan yönetim kurulu üyelerinin ek madde 2/2 uyarınca
cezalandırılacağı kabul edilmiştir.Bunun yanında genel kurulu üst üste birden fazla periyodu
kapsamak üzere toplantıya çağırmayan yönetim kurulunun her dönem için ayrı ayrı cezalandırılacakları
yargı kararları doğrultusunda belirlenerek kurala bağlanmıştır.(7 cd.24.06.1993 3661-3972)

2 ORTAKLIK KOŞULLARINA İLİŞKİN ARAŞTIRMA YAPMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ ; 1163 Sayılı kanunun
8.maddesinin 1. fıkrasında ortaklığa giriş şartları düzenlenmiş ayrıca bu şartlara ek olarak ortaklara
ilişkin şartların kooperatif sözleşmesinde de belirlenebileceği bildirilmiştir.8. maddenin 2. fıkrasında
ise kooperatif ortakları ve ortak olmak için başvuranların , kooperatif sözleşmesinde belirlenen ortaklık
şartlarını taşıyıp taşımadıklarının kooperatif yönetim kurulunca araştırılması zorunluluğu kabul
edilmiştir.Madde hükmü yönetim kuruluna , ortakların ve ortak adaylarının kooperatif anasözleşmesi
uyarınca belirlenen koşulları taşıyıp taşımadıklarını araştırma zorunluluğu getirmiş ve gerektiği gibi
araştırma yapılmaması durumunda ek madde 2/2 uyarınca yönetim kurulu üyelerinin sorumlu olacağı
belirtilmiştir.

3 ANASÖZLEŞMEDE AÇIKÇA GÖSTERİLMEYEN SEBEPLERLE ORTAKLIKTAN ÇIKARMA YASAĞI ;
1163 Sayılı kanunun 16. maddesinde ‘’ortaklıktan çıkarılmayı gerektiren sebeplerin anasözleşmede
açıkça gösterileceği ‘’ belirtilmektedir.Çıkarma sebeplerinin anasözleşmede açıkça gösterildiği
takdirde , ortak hangi sebeplerle çıkarılabileceğini önceden bilecek ve ortaklık hak ve sorumluluklarını
buna göre değerlendirecektir.Bu sebeplerin anasözleşmede belirtilmesi zorunluluğu bir yandan da
kooperatif yönetiminin keyfi çıkarmalarını önlemeyi amaçlamaktadır.Kooperatif yönetim kurulunun
anasözleşmede belirlenmemiş bir nedenle ortağı çıkarması durumunda bu çıkarma kararı hükümsüz
bırakılabileceği gibi ayrıca yönetim kurulu üyeleri ek madde 2/2 uyarınca cezalandırılacaklardır.

4 KOOPERATİF DENETÇİLERİNE GEREKLİ BİLGİ ve BELGELERİ VERME ZORUNLULUĞU ;
Kooperatif bünyesinde görev yapan denetçiler, kanunun 66. maddesi uyarınca bazı incelemeleri
yapmakla yükümlüdürler.Kooperatif yöneticileri madde de belirlenen incelemeleri yapmak üzere ihtiyaç
duyulan her türlü bilgi ve belgeyi denetçilere sağlamak zorundadırlar. Ek madde 2 nin 2. fıkrasında
denetçilere bilgi ve belge verme yükümlülüğünü yerine getirmeyen yöneticilerin yaptırımla
karşılaşacakları belirtilmektedir.

5SANAYİ ve TİCARET BAKANLIĞININ YAPACAĞI DENETİM SONUCUNDA VERECEĞİ
TALİMATLARA UYULMAMASI ; Sanayi ve Ticaret Bakanlığının kooperatiflerin,kooperatif birliklerinin ,
kooperatif merkez birliklerinin ve Türkiye Milli Kooperatifler birliğinin işlem ve hesaplarını ve varlıklarını
müfettişlere veya kooperatif kontrolörlerine denetlettirebileceğini daha önce de
belirtmiştir.Kooperatifler , bünyelerinde gerçekleşecek denetim sonucuna göre bakanlıkça verilecek
talimata uymak zorundadırlar.Ek madde 2 nin 2. fıkrasında, kooperatifler kanunu 90. madde de
belirlenen bu yükümlülüğe uymamanın cezası belirtilmektedir.Maddeye göre Bakanlığın talimatına
uymama sonucu ceza verilebilmesi için kooperatif bünyesinde Bakanlığın görevlendirmesiyle denetim
yapılacak , denetim sonucu raporu hazırlanacak ve bu rapora dayalı olarak Bakanlık tarafından yazılı
şekilde talimat verilecektir.Suçun oluşması için bu prosedürün tamamlanması gerekmektedir.



C - Bir Aydan Altı Aya Kadar Hapis ve Elli Bin Liradan Beş Yüz Bin Liraya Kadar Ağır Para Cezası
Öngörülen Denetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu Gerektiren Durumlar



1 KOOPERATİF YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN SEÇİLME KOŞULLARINI GEREKTİĞİ GİBİ
ARAŞTIRMAYAN DENETÇİLERİN SORUMLULUĞU ; 1163 Sayılı kanunun 56. maddesinde yönetim
kurulu üyelerinde aranacak şartlar belirlenmiştir.

1 Türk vatandaşı olmak
2 Aynı türden başka bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi olmamak
3 Türk Ceza Yasasının ; zimmet,irtikap,rüşvet,görevisuistimal,sahtekarlık, hırsızlık,dolandırıcılık
Hileli iflas,emniyeti suistimal,Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlara ilişkin hükümlerine veya bu
kanun hükümlerine göre mahkum olmamak.

Aynı maddenin devamında ise yönetim kurulu üyelerinde aranacak bu şartların denetçiler tarafından
araştırılacağı belirtilmektedir.Denetçiler tarafından bu hususlara ilişkin araştırmaların gerektiği gibi
yapılmaması durumunda , denetçiler ek madde 2/3 uyarınca cezalandırılacaklardır.

2 KOOPERATİF YÖNETİM KURULU ÜYELİKLERİNİN BOŞALMASI DURUMUNDA DENETİM
KURULUNCA YEDEK ÜYE ÇAĞIRILMAMASINDAN KAYNAKLANAN , DENETİM KURULU ÜYELERİNİN
SORUMLULUĞU ; 1163 Sayılı kanunun 56. maddesi uyarınca veya kooperatif anasözleşmesinden
kaynaklanan herhangi bir nedenle yönetim kurulunun toplantı yeterlilik sayısını kaybetmesi durumunda
denetim kurulu tarafından zaman kaybetmeksizin yedek üyeler göreve çağırılır.Gecikilerek yada hiç
çağırı yapılmaması denetim kurulu üyelerinin ek madde 2/3 uyarınca sorumluluğunu gerektirecektir.


3 KOOPERATİF DENETÇİLERİNİN İNCELEME YAPMA YÜKÜMLÜLÜKLERİNİ GEREKTİĞİ GİBİ
YERİNE GETİRMEMELERİ ; 1163 Sayılı kanunun 65. maddesi denetçilerin kooperatif genel kurulu ve
ortaklar adına kooperatiflerin bütün işlem ve hesaplarını inceleyeceği kuralını koymaktadır.65. madde
bu genel yetki ve sorumluluğu düzenlerken 66. madde inceleme yükümlülüğünün esaslarını
belirlemektedir



Buna göre Denetçiler ;

1 İşletme hesabıyla bilançonun defterlerle uyum halinde olup olmadığını
2 Kooperatif defterlerinin düzenli bir şekilde tutulup tutulmadığını
3 İşletmenin neticeleriyle malvarlığı hakkında uyulması gereken hükümlere göre işlem yapılıp
yapılmadığını

İncelemekle yükümlüdürler.Maddenin devamında ayrıca ortakların şahsen sorumlu veya ek ödeme
ile yükümlü olan kooperatiflerde , ortaklar listesinin usulüne göre tutulup tutulmadığını da incelemekle
yükümlüdürler.Bu görevleri gerektiği gibi yerine getirmeyen denetçiler ek madde 2/3 uyarınca sorumlu
olmakla beraber kooperatif ortaklarının bu hususlara ilişkin soru ve görüşlerini 66/ son uyarınca
dikkate almak zorundadırlar.

AVUKAT BAHRİ ARDA ADAK

comments powered by Disqus